Mỗi năm đến hè.

.. "… mỗi năm đến hè lòng man mác buồn… Chín mươi ngày qua…"

"Hát dở quá cha ơi! Nín giùm chút đi. Tôi nói cho nghe nè…"

"Ủa! Ông cũng biết nói nữa hả? Tôi tưởng ông biết gâu gâu thôi!..."

"Tôi đâu có trí thức như ông mà biết sủa!'

"Vậy, ăn trái bắp hấp đi, cho giống… con vịt!"

"Là sao?"

"Con vịt ăn bắp tại nó kêu cạp cạp. Có vậy không biết thì nói ai nghe!"

"Bắp hấp, bắp nướng là ăn với b.b.q…"

"… thì hôm nay ăn bắp trước đi. Mai mua b.b.q lại đây mới có cái nướng. Không lẽ, tôi tự đi mua rồi về nướng cho ông ăn. Chưa tới tháng 7 mà!"

"Ai là cô hồn thì nấy mới nhớ tháng 7, chứ ai nhớ…"

Câu chuyện bớt hiềm khích, ngang phè nhờ bắp ngọt. Hễ có ăn là người ta xích lại gần nhau vì trong thực phẩm nào cũng có chất keo nhân ái. Và khi no rồi thì người ta phát sinh nhu cầu nói để tiêu hoá. Quy luật của muôn đời nên người ăn bắp mời bắt đầu no…

"Nhớ hồi tập tành nhang khói với bạn bè, cả đám trốn ra sau trường để phì phèo gói Capstan-Phượng Hồng (là hai mươi điếu thuốc lá vấn tay, bỏ trong bao ny-lon, hàn lại bằng ngọn đèn dầu không bóng), do nhà một thằng bạn sản xuất tại gia để cải thiện đời sống. Và trên đường đi giao mối cho những tủ thuốc lá lẻ muôn nơi, nó lỡ tay bỏ vô cặp táp một gói để đàng đúm với những thằng linh tinh như nó trong trường. Loại thuốc lá tự sản tự tiêu của người miền Nam sau hòa bình nó thế! Thuốc gói như những hiệu thuốc lá thời bấy giờ: Vàm cỏ, Hải âu, Lao động… do quốc doanh sản xuất thì chỉ phân phối cho công nhân viên, đám học trò vô sản đâu có tiền mua."

No rồi, người ta thường tử tế hơn khi đói nên nói chuyện hoà nhã hơn nữa kìa!

"Hè tới, thiên nhiên khoác lên cây phượng chín mươi ngày… như máu con tim, là cho đám vắt mũi chưa sạch chứ khoác lên tâm hồn mấy chú nhóc 12 cả khung trời bỏ lại! Thế là mấy chú nhóc tì trốn tiết ra sau trường, ngồi nhìn hoa phượng đỏ qua làm khói lơ mơ như tương lai vô định. Chuông tan học thì ngang cây chầm ruột của bà Chín-Miên (gác gian trong trường), tranh nhau tuốt lá non, nhai chua lét cũng ráng để át mùi thuốc lá trước khi về nhà.

Hôm nào, mấy chú nhóc có 'địa' thì hùn nhau ra quán cà phê cô Ba, trước cổng chùa sư nữ. -Uống cà phê hay nước bắp rang-chưa biết đâu! Quan trọng là ngắm ni cô. Không biết sao ni cô ở chùa toàn đẹp không à cha! Chán rồi thì nói toàn chuyện mấy cô bạn trong lớp trong trường, nghe lén Thanh Tuyền hát nhỏ nhỏ ở cái máy nhạc cũ mèm, băng nhão nhẹt của dượng Ba. Nhưng những ca từ:"mỗi năm đến hè lòng man mác buồn…" nó xoáy vô ruột gan những tâm hồn trống rỗng một nỗi buồn vô phương. Cái buồn đầu đời thường không rõ lý do nhưng tồn đọng lâu lắm, theo người ta suốt đời. -Những gương mặt phá phách động trời trong trường trong lớp, nhưng ai đọc vài câu văn mà nó vắt ra từ máu con tim để chép vô Lưu bút ngày xanh của bạn gái thì lai láng tình đời. Những ước mơ chân trời mới… đều thấp thoáng bóng dáng mấy con nhỏ mới tập sự mặc áo ngực và ưa bị mấy thằng quỷ ngồi sau lưng, buồn buồn… giật cái bóc nghe chơi. Am thanh thách đố những nhà thám hiểm trẻ măng, thường làm chăn gối tèm lem trong những cơn mơ về sáng-trên những căn gác điều hiu-là nơi ngủ của những thằng đực rựa trong mọi gia đình.

Mỗi năm đến hè… tôi lại nghe âm thanh xưa cũ trong tiềm thức. Nghe tiếng thét xé tai của nạn nhân mà trong nỗi kinh hoàng, mắc cở… có chút gì thích thú con gái làm cho gương mặt đáng yêu hơn. Khi đã thật xa khung trời kỷ niệm, mỗi năm đến hè lòng man mác buồn… lại nhớ thời rắn mắt, tinh nghịch thì càng thương những nạn nhân đã chân trời góc bể-mang theo những bí mật muôn đời của kiếp nhân sinh."

"Phải ông không vậy? Hôm nay bà xã cho ăn sáng mấy món mà nói chuyện nghe như… mới tốt nghiệp Bổ túc văn hoá vậy ông kia?"

"Tôi không về lại trường xưa như những người lãng mạn quá xá! Tại nhà tôi trước cổng trường thì về nhà cũng là về trường. Những năm còn ở Việt Nam, tôi không mấy chú ý đến diễn biến bên kia đường-nơi có ngôi trường tuổi nhỏ. Một lần, ngồi uống bia với thằng em ngoài sân, ông thầy cũ của chúng tôi ngang qua. Nó gọi: 'Thầy ơi! Vô uống bia với anh em con'. Ông thầy trung niên-phong độ ngày nào đã muối nhiều hơn tiêu trên đầu, ngồi cù cưa với hai thằng trò cũ tới khuya lơ. Thầy về dưới ánh đèn hiu hắt, tiếng lọc cọc của cái xe đạp cũ, bóng thầy liêu xiêu như đi về âm phủ. Tôi chạnh lòng nhìn qua sân trường với hai cây khuynh diệp cao chót vót trời đêm. Phải. Chính tôi đã trồng hai cây khuynh diệp đó trước cửa lớp-sau một đêm đi ăn trộm với cô bạn học. Sáng hôm sau đem vô nộp cho giáo viên chủ nhiệm lớp hai cây nhớ Bác của hai đứa cô hồn thứ thiệt. Vì sáng hôm qua trồng xuống với tên hai đứa khác, tối nhổ lên để sáng ra lại trồng xuống với tên hai đứa này. Tối nay nhổ lên nữa đề sáng mai lại trồng xuống với tên những đứa chưa có cây nhớ Bác trong Phong trào trồng cây nhớ Người. Dưới chế độ tôn sùng lãnh tụ nó thế! Nhưng khi tôi trồng ngay cửa lớp mình thì bạn bè không nhổ nữa. Ra trường tới nơi rồi! Những tên thảo khấu, những con giặc cỏ muốn giữ hai cây khuynh diệp để sau này ngang qua trường cũ, đứa nào nhìn hai cây khuynh diệp chót vót trời xanh cũng nhớ tới bạn bè. Đó là lý do hai cây khuynh diệp được sống.

Có lẽ do đêm uống bia với thầy cũ, được nghe nhiều chuyện mà hồi còn học đâu hay! Phần bia Chương Dương bốc quá xá trong người nên đêm đó tôi vô cùng lãng mạn, tôi xách lưỡi dao qua tới sân trường khắc tên tôi với tên cô bạn đã trồng hai cây khuynh diệp với hy vọng một hôm nào đó! Cô bạn trở về trường, đọc thấy tên mình với tên tôi trên gốc cây… chắc bạn tôi khóc. Vừa khắc tên vừa nghĩ miên man… sao mình ngu quá xá vầy nè! Bạn đi xa thật là xa rồi thì làm sao về được nữa mà thấy?! Đi lấy chồng cũng còn có ngày dẫn con đi học, chứ đi chết ngoài biển Đông thì bao giờ về! Tôi xém khóc đó ông! Nhưng sợ người ta thấy…"

"Ông có hù tôi không vậy! Con người ông… trời đánh mẻ búa mà cũng biết khóc nữa sao?"

"Tôi đang làm cái chuyện của một thằng say mà! Ta say trời đất cùng say… thì công an xã đến còng tay đưa về trụ sở. 'Đêm hôm, xâm nhập trường học với lưỡi dao, có dụng ý gì?' May là thằng bạn tôi mới lên làm Hiệu phó của trường nên nó bảo lãnh tôi ra được khỏi trụ sở công an vào sáng hôm sau. Thằng bạn phá phách hồi xưa nhìn tôi cười cười, hai đứa đi uống cà phê sáng, nó đâu ngờ… người điên không biết nhớ và người say không biết buồn cũng chỉ là tương đối trong tâm tư con người thôi!"

…

"Nói tiếp đi ông kia. Tự nhiên á khẩu giữa chừng kỳ vậy?"

"Tôi đi xuất cảnh chỉ có cái va-li quần áo. Đâu biết mình mang theo những thứ trong đầu mới nhiều. Mỗi năm đến hè-lại bâng khuâng. Thèm gặp lại những gương mặt cũ, những tiếng cười trong veo… những cái lưng hôm qua còn áo yếm bên trong, hôm nay hú hồn người ta với với những cọng dây mảnh dẻ mà chứa đựng bao nhiêu tiềm tàng-những điều chưa biết! Những cái lưng thân yêu trong tiềm thức-phải như mình đừng về; đừng gặp lại ai là bạn bè xưa cũ thì không đau lòng với những cái lưng đã oằn năm tháng với cơm áo gạo tiền. Cơ cực trên tấm lưng người phụ nữ Việt Nam đã bao đời mưa nắng hình như vẫn vậy."

"Ông có thật là chỉ nhớ cái lưng. Không nhớ gì hơn!"

"Thì muôn đời ngồi sau, có thấy gì hơn cái lưng đâu mà nhớ! Hỏi ngộ à! Nhớ cái lưng mà tôi thu xếp về quê dịp tết để nhìn lại một thời đã qua. Nhưng nhà tôi không nghỉ được vì Hãng cô ấy làm mới trúng hợp đồng vào đầu năm tây nên chúng tôi phải dời lại chuyến về quê vào mùa hè. Đầu tháng Năm, tôi về mái nhà xưa-có ngôi trường tuổi nhỏ. Hai cây khuynh diệp đã không còn sau những trận bão nhiệt đới kinh hồn mà Việt Nam hứng chịu gần đây. Chẳng ai còn nhớ tới hai cây cao nhất xứ-bỏ ngọn dừa xa. Những buổi tối ngồi uống bia trong không gian cũ nhưng con người chung quanh mình thì mới đến đáng sợ. Tất cả đã đổi thay, cảm giác người khách lạ ngay trên quê hương mình hoàn toàn đúng đắn từ nghĩa đen tới nghĩa bóng."

"Chờ chút nha. Tôi kiếm cái gì uống. Mừng ông biết nói tiếng người."

"Tôi nói với con chó nhà tôi nó còn biết nghe-nói chi ông."

"…"

" Tôi chẳng tìm lại được chút gì xưa cũ như trong thâm tâm tôi hằng ấp ủ đêm đêm ở nước ngoài. Nhưng có lẽ ông trời chẳng bao giờ phụ kẻ có lòng. Tôi ngồi một mình dưới bóng cây-sân trưa vì cả nhà đi ngủ. Có người phụ nữ bán gánh chuối xào dừa, (chuối xứ luộc, xắt lá, chan nước cốt dừa có bột bán, rắc muối đậu lên trên đó. Nhớ hôn?) Chị ta cất tiếng rao hàng lanh lảnh ban trưa. Gánh hàng không nặng trọng lượng mà nặng năm dài tháng rộng. Oằn lưng.

Con bé con chừng hơn mười tuổi lẽo đẽo theo mẹ, nó xách xô nước rửa dĩa nặng nề so với tấm thân ốm tong của nó. Người phụ nữ già háp hơn tuổi đời nhưng tôi vẫn nhận ra gương mặt sứt môi xưa cũ. Thế là cả một trời xưa cũ sống lại trong tôi. Tôi cũng mua ăn cho đã thèm những món bình dân mà đêm đêm hải ngoại bỗng thèm vô cớ. Vừa ăn vừa hỏi thăm chị cho có chuyện nói chứ không hỏi thì tôi cũng biết cuộc sống gia đình chị khó khăn cỡ nào. Tôi muốn hỏi chị còn giữ quyển Lưu bút ngày xanh của chị không? Nhưng sợ chị quê nên tôi không dám. Tôi vô nhà gọi vợ ra ăn món chuối xào dừa-ngon hết biết. Cũng để vợ biết mặt người giữ tuổi thơ tôi ở quê nhà."

"Hồi nhỏ. Ông yêu em sứt môi thiệt hả?"

"Đúng là ngu… còn làm giọng chúa ngục. Im miệng chút được hôn!"

"…"

"Chị gánh gánh hàng đi bán tiếp sau khi trúng mối Việt kiều. Vợ tôi trả tiền theo kiểu ngắt một khúc chứ không đếm vì tiền Việt Nam mà. Lại còn vô nhà lấy ra tặng cho con bé cái áo đầm đem từ Mỹ về. Vợ tôi thấy áo nó vá vai nên xúc động. Thì thôi… mắt nó sáng hơn mắt má nó hồi xưa nhận lại quyển Lưu bút ngày xanh do tôi làm họa sĩ. Tôi cũng không ngờ đưa vợ về quê anh để ngồi dưới gốc cây nghe tôi kể chuyện đời mình: Em biết không? Hồi anh còn học trường này, năm cuối phổ thông thì hàng hà Lưu bút, nhưng anh không viết vô quyển nào mà chỉ mong được viết vô một quyển của người trồng khuynh diệp với anh. Hôm anh nhận được quyển Lưu bút đó sau khi tan trường-là một đêm không ngủ! Anh viết tới sáng cũng chưa hết nỗi lòng biết tỏ cùng ai. Nhưng sáng ra, vô lớp lại không dám đưa người ta. Sợ bạn bè biết hết ruột gan mình thì quê lắm! Anh báo mất làm người ta giận, khóc sướt mướt vì đâu còn đủ thời gian để làm lại từ đầu, làm cuốn khác. Lưu bút năm cuối cấp 3, là những quyển sổ dày như Tự điển, hoa hoè hoa sói công phu lắm lận…

Anh cũng buồn da diết như ai. Đem tâm sự kể lể với anh thương binh vẫn tới trường làng-ngồi bơm mực viết bic. Sư phụ anh nghĩ kế cũng hay: 'Mày viết tiếp những điều muốn nói, viết hết lòng mày ra giấy trắng mực đen. Đợi đến hôm cuối cùng-Liên hoan chia tay thì đưa trả cho khổ chủ. Thế là không ai biết chuyện chúng mình. Hay hôn? Đi mua cho tao gói thuốc lào ba số 8 đi thằng quỷ.'

Anh nghe theo sư phụ nên cũng được đi chơi, ciné… sau khi bọn anh ra trường. Rồi cô ấy theo gia đình đi vượt biên thì không may ngoài biển Đông. Em hết thắc mắc về anh hồi mình quen nhau chưa! Anh khó quên người ấy nên khi quen em, anh ưa xuất hồn đi đâu làm em bực. Bây giờ bỏ qua hen!...

Bà xã tôi có vậy thôi mà cũng khóc được! 'Sao anh không nói…' Đâu phải chuyện gì cũng nói được đâu! Tôi kể vợ tôi nghe tiếp…

Anh kể chuyện cô sứt môi-bán chuối xào dừa cho em nghe: Anh học lớp 12 thì cô ấy lớp 10-mới vô trường cấp 3. Tới hè, cô ấy cũng làm một quyển Lưu bút ngày xanh. Nhưng đưa ai cũng không thèm viết gì cho con nhỏ ma chê quỷ hờn. Cô bé tủi thân đi tâm sự với anh thương binh bơm mực viết bic ở cổng trường: 'Con đưa Lưu bút cho bạn bè nhưng không ai viết gì cho con. Đứa nào cũng chê con… (khóc quá xá!) không muốn làm bạn với con. Con biết, con học hết năm nay là nghỉ học vì má con không cho đi học nổi nữa nên con mới làm cuốn Lưu bút để dành làm kỷ niệm.' Cô bé khóc xém trôi anh thương binh nên anh thương binh mủi lòng chiến sĩ. 'Có gì đâu! Để đây cho chú. Chú nói bạn bè trong trường viết cho con.' Nó mừng hơn áo mới vì nó rách lắm. Rách từ nhỏ. Nhưng nó cũng tham lam dễ nể lắm lận: 'Chú cũng viết cho con nha chú. Chú viết dài nhất cho con nha chú…'

Sư phụ anh viết tay phải, rồi viết tay trái. Viết chữ ngay trân; chữ nghiêng bên phải; chữ nghiêng bên trái… Viết lúc ế hàng; lúc say rượu… mỗi trang viết ghi tên một đứa mà sư phụ nhớ được. Hễ rảnh là sư phụ viết Lưu bút ngày xanh cho cô học trò tủi hờn số phận. Có khi vừa viết vừa chửi thề loạn xị với đám công an dọn dẹp lòng lề đường-đuổi sư phụ chạy có cờ. Sư phụ giao anh vẽ, anh vẽ hình cô bé mắt to, cô bé ăn me-mặt nhăn như khỉ, cô bé khóc trời mưa… nghề lắm, nghề của anh hồi đi học. Hai thầy trò anh âm thầm làm việc.

Anh kính nể sư phụ anh lắm. Làm sao tưởng tượng nổi một người đã đi qua chiến tranh, trở về thương tật mà bên mình thua nữa chứ. Rồi vật lộn với cuộc sống cơm áo gạo tiền… nhưng tâm hồn và tình yêu trong con người phế nhân bị ruồng rẫy đó, vẫn hơi hới-bất chấp khó khăn cùng nghịch cảnh sau hoà bình. Anh còn nhớ những dòng chữ giả danh con nít của sư phụ rất sượng sùng vì ngôn từ thường dùng của sư phụ toàn là thô lỗ, cộc cằn… để sống còn.

Có thể nói anh trưởng thành, biết suy nghĩ chút đỉnh là từ khi hợp tác với sư phụ làm quyển Lưu bút cho cô bé sứt môi. Anh học được gì dưới mái trường xã hội chủ nghĩa đâu! Chỉ dạy kính yêu bác Hồ từ tựu trường tới mãn khoá. Em đi từ 75 nên không biết lớp học tình thương ở đây đâu…

Nghe tôi tự sự, vợ tôi là người qua Mỹ từ mười tuổi. Không dấu được thương tâm cho cô bé sứt môi. Em hỏi tôi:

"Rồi cô bé có biết là quyển Lưu bút của mình chỉ một người viết hôn?"

"Đâu biết! Cô bé tan trường hôm cuối cùng để từ mai đi bán buôn với má. Nó khóc như mưa khi nhận được cuốn Lưu bút ngoài tưởng tượng của nó. Thầy hiệu trưởng cũng có viết cho nó nữa mà. Nó làm sao biết được là nguyên cuốn Lưu bút của nó chỉ có trang viết của thầy Hiệu trưởng là thật vì thầy nhận lời anh thương binh bơm mực, thầy viết thật hay… còn đóng mộc nhà trường đàng hoàng cho nó nữa. Thầy là người cộng sản có cơ hội ở tù cao lắm vì ưa giao du với phụ huynh học sinh là Ngụy quân Ngụy quyền. Thầy là dân tập kết nên dù gì cũng còn máu miền Nam. Anh ra trường chừng một, hai năm thì thầy về hưu non vì lý do sức khoẻ-là bị đuổi khéo đó mà."

Tội nghiệp quá hen. Anh hỏi thăm xem anh thương binh bơm mực viết bic còn ở đây hôn! Mà bơm mực là sao anh? Mai mình đi thăm anh ấy đi anh, coi có giúp được gì cho anh ấy hôn! Mai ăn chuối xào dừa nữa nghe anh, em tính cho cô sứt môi… nhiều nhiều."

"Bà xã ông coi chằng ăn trăn quấn vậy mà…"

"Lòng người bên trong-ông ơi! Đi chùa lạy Phật rồi về nhà sang băng lậu. Ai biết!"

"Bỏ chuyện đó đi. Nói tiếp chuyện bên Việt Nam cho tôi nghe."

"Tôi cho là chuyện vui nhất của một chuyến về quê là gặp lại chính mình của những ngày xưa cũ. Vợ chồng tôi đi thăm anh thương binh đã già, giúp anh chút đỉnh theo khả năng mình. Tôi muốn hỏi người bán chuối xào dừa còn giữ quyển Lưu bút đó không? Nhưng lương tâm không cho phép mình khơi lại một vết thương lòng đã cũ. Nếu cô ta còn giữ thì thật là một niềm vui nho nhỏ trong cuộc đời không may của cô ta. Nếu cô ta không còn giữ thì coi như đã quên được một kỷ niệm buồn trong thời cắp sách. Tôi không thể hỏi vì hỏi là lộ tẩy thầy trò tôi làm đồ giả. Dù tôi rất muốn được thấy lại chút gì xưa cũ của

của mình, cũng là để khoe bà xã tài vặt của tôi hồi nhỏ.

Thấy thương quá đi. Cũng là người cùng thời với mình mà bây giờ mình chỉ mặc cái áo mình thích-không cần biết giá trị hay không, trong khi chị ấy nhìn cái áo sơ-mi chim cò, mặt trời Hawaii của tôi rồi cứ trầm trồ… thích cái áo quá xá! Chắc ước cho chồng. Nên trước khi tôi đi, tôi nói bà xã giặt sạch sẽ rồi hãy cho."

Mỗi năm đến hè lòng man mác buồn… Bây giờ tôi hát kệ tôi, anh ta không chê, không xỏ xiên gì nữa. Hai người vừa trò chuyện luyên thuyên đó, còn ngồi chung băng ghế vỉa hè mà như xa cách hai đứa hai nơi… ai cũng có những mùa hè… ngàn năm

hồ dễ mấy ai quên*. Những dòng chữ mà chính tôi đã viết trong Lưu bút của bạn tôi-có ai còn giữ! []